Nhấn bàn đạp ga, chiếc xe bắt đầu tiến về phía trước. Phía sau thao tác quen thuộc ấy là một chuỗi hệ thống cùng làm việc. Bạn không cần nhớ từng chi tiết cơ khí; chỉ cần hiểu mỗi bộ phận đóng vai trò gì.
Động cơ: biến năng lượng thành chuyển động
Với xe xăng, nhiên liệu được hòa trộn cùng không khí và đốt cháy trong động cơ. Áp lực sinh ra tác động lên piston; cơ cấu bên trong chuyển chuyển động đó thành chuyển động quay.
Xe diesel cũng dùng quá trình đốt nhiên liệu, nhưng cách kích hoạt cháy khác với động cơ xăng thông thường. Điểm chung dễ nhớ: nhiên liệu chứa năng lượng, động cơ chuyển một phần năng lượng ấy thành công cơ học.
Hộp số: chọn cách truyền lực phù hợp
Bạn có thể liên tưởng đến xe đạp nhiều số. Khi bắt đầu đi hoặc lên dốc, một tỷ số truyền phù hợp giúp bánh xe nhận lực kéo lớn hơn. Khi đã chạy nhanh, tỷ số khác giúp động cơ làm việc ở vòng tua phù hợp.
Hộp số sàn yêu cầu người lái chủ động chọn số và phối hợp chân côn. Hộp số tự động thực hiện phần lớn quá trình chọn tỷ số truyền. Có nhiều loại hộp số tự động, nhưng mục đích chung là truyền công suất phù hợp với điều kiện chạy.
Hệ dẫn động: bánh nào nhận lực?
Dẫn động cầu trước nghĩa là lực kéo được đưa tới hai bánh trước. Dẫn động cầu sau đưa lực tới hai bánh sau. Các hệ thống AWD hoặc 4WD có thể truyền lực đến cả cầu trước và cầu sau theo những cách khác nhau.
Tên gọi AWD và 4WD không mô tả đầy đủ cách một hệ thống hoạt động. Có loại tự phân phối lực, có loại cần người lái chọn chế độ. Muốn sử dụng đúng, hãy đọc hướng dẫn của chính chiếc xe đó.
Chuyển động còn cần được kiểm soát
Hệ thống lái giúp thay đổi hướng. Hệ thống treo kết nối bánh xe với thân xe, hỗ trợ duy trì tiếp xúc với mặt đường và giảm dao động truyền vào cabin. Phanh giúp giảm tốc bằng cách chuyển năng lượng chuyển động, chủ yếu thành nhiệt.
Lốp là phần trực tiếp tiếp xúc mặt đường. Vì thế, động cơ mạnh hoặc hệ dẫn động tốt vẫn cần bộ lốp phù hợp, đủ áp suất và còn trong tình trạng sử dụng tốt.
Xe điện và hybrid khác ở đâu?
Xe điện dùng năng lượng từ bộ pin để cấp cho mô-tơ điện kéo bánh xe. Xe vẫn có hệ truyền động, nhưng nhiều mẫu không cần hộp số nhiều cấp như xe xăng. Khi giảm tốc, một số năng lượng có thể được thu hồi về pin thông qua phanh tái sinh.
Xe hybrid kết hợp động cơ đốt trong và mô-tơ điện. Cách phối hợp thay đổi theo thiết kế. Hybrid thông thường và hybrid sạc ngoài cũng khác nhau về khả năng nạp điện từ nguồn bên ngoài.
Dễ hiểu nhầm
“Dẫn động bốn bánh giúp xe phanh tốt hơn trong mọi tình huống” không đúng. Phanh còn phụ thuộc độ bám, lốp, mặt đường và nhiều yếu tố khác; khả năng tăng tốc trên đường trơn không đồng nghĩa với quãng đường dừng ngắn.
Ba điều cần nhớ
- Động cơ hoặc mô-tơ tạo chuyển động; hệ truyền động đưa lực tới bánh xe.
- Lái, treo, phanh và lốp cùng quyết định khả năng kiểm soát.
- Xe điện và hybrid thay đổi nguồn năng lượng và cách phối hợp truyền động.